Wereldhandel versplintert langs geopolitieke lijnen in 2026

De architectuur van de wereldhandel ondergaat de meest ingrijpende transformatie sinds het einde van de Koude Oorlog. Volgens de UNCTAD Global Trade Update van januari 2026 stroomt handel niet langer volgens comparatief voordeel, maar langs geopolitieke lijnen. McKinsey's rapport over handelsgeometrie en KPMG's Trade Outlook 2026 bevestigen een structurele breuk: toeleveringsketens worden hervormd door tarieven, technologiecontroles en strategische concurrentie tussen de VS en China.

De schaal van de breuk

UNCTAD voorspelt dat de wereldhandelsgroei vertraagt tot 2,6% in 2026, met de VS-groei op 1,5% en China op 4,6%. Sinds 2020 zijn wereldwijd meer dan 18.000 nieuwe discriminerende handelsmaatregelen ingevoerd, waaronder tariefverhogingen, exportcontroles en lokale inhoudseisen. De escalatie van VS-China tarieven is de belangrijkste drijfveer, met effectieve tarieven op Chinese goederen rond de 30% na de uitspraak van het Hooggerechtshof in februari 2026. KPMG beschrijft het navigeren door deze verstoringen als een 'Herculeïsche inspanning'. De VS-import steeg met 50% in het eerste kwartaal van 2025 door voorraadopbouw en kromp daarna. Geschat wordt dat tarieven 0,5 procentpunt toevoegden aan de kerninflatie, met meer inflatiedruk verwacht begin 2026. 85% van de banengroei vond plaats vóór de tariefschok van april 2025.

Van 'China +1' naar 'China +N'

Multinationals herzien hun inkoopstrategieën. Het oude 'China +1'-model maakt plaats voor 'China +N', waarbij bedrijven diversifiëren over meerdere landen. McKinsey toont aan dat de goederenhandel in 2025 met circa 6,5% groeide, maar de samenstelling verschoof dramatisch. Export van AI-gerelateerde goederen, zoals halfgeleiders, steeg bijna 40% in 2025. Deze hoogtechnologische stromen worden echter steeds meer geconcentreerd binnen geopolitieke blokken. De China plus N inkoopstrategie hervormt investeringspatronen. Vietnam, India en Mexico zijn primaire begunstigden. Mexico overtrof China als de belangrijkste handelspartner van de VS in 2023. Buitenlandse directe investeringen in Mexico overschreden $40 miljard in 2025, met meer dan 200.000 nieuwe banen in de maakindustrie. KPMG waarschuwt echter voor capaciteitsbeperkingen in nieuwe hubs, met doorlooptijden die 18–25% toenemen.

De geometrie van handelsblokken

McKinsey's rapport 'Geopolitics and the Geometry of Global Trade' brengt de opkomst van rivaliserende handelsblokken in kaart. Het door de VS geleide blok omvat Noord-Amerika, delen van Zuidoost-Azië en geselecteerde bondgenoten. Het China-centrische blok omvat veel van Azië, Afrika en Latijns-Amerika via Belt and Road-initiatieven. Een derde, meer gefragmenteerd blok in Europa staat onder druk van beide kanten. De handel in diensten, nu goed voor 27% van de wereldwijde export, groeit met 9% per jaar, sneller dan goederenhandel. De Zuid-Zuidhandel is gestegen tot $6,8 biljoen; 57% van de export van ontwikkelingslanden gaat nu naar andere ontwikkelingslanden.

Industriebeleid en het nieuwe protectionisme

Overheden zijn geen passieve toeschouwers meer. Industriële politiek keert terug. De Amerikaanse CHIPS Act, de EU Critical Raw Materials Act en China's wetten op toeleveringsketenbeveiliging beogen de binnenlandse capaciteit in strategische sectoren op te bouwen. Uit KPMG's Tariefonderzoek 2026 blijkt dat 82% van de executives een daling in buitenlandse verkopen rapporteert, terwijl 61% ook een daling in binnenlandse verkopen ziet. Het percentage bedrijven dat actief reshoring plant of uitvoert, is gestegen naar 26%, tegen 10% zes maanden eerder, hoewel 60% zegt dat volledige reshoring één tot drie jaar zou duren. De EU-koolstofgrensbelasting (CBAM) riskeert rivaliserende reguleringsblokken die kleinere landen dwingen partij te kiezen. UNCTAD waarschuwt dat grondstofafhankelijke landen, 80% van de ontwikkelingsmarkten, kwetsbaarder zijn.

Strategische implicaties voor bedrijven en overheid

Voor multinationals is het tijdperk van hyperefficiënte wereldwijde toeleveringsketens voorbij. Veerkracht primeert op kostenminimalisatie. KPMG merkt op dat 55% van de executives prijsverhogingen tot 15% in de komende zes maanden plant, en het aandeel bedrijven dat meer dan de helft van de tariefkosten doorberekent, is meer dan verdubbeld tot 34%. Voor overheden biedt fragmentatie zowel risico's als kansen. De WTO-hervorming 2026 onderhandelingen zijn op een kritiek punt voor MC14, met het geschillenbeslechtingsmechanisme nog steeds verlamd. UNCTAD roept op tot proactieve strategieën gericht op regionale integratie en digitale transformatie.

'Handel in 2026 wordt steeds meer bepaald door veiligheid, technologie en regelgeving', concludeert het UNCTAD-rapport. 'Beleidskeuzes kunnen fragmentatie versterken of meer veerkrachtige, inclusieve groei ondersteunen.'

Veelgestelde vragen

Wat is handelsfragmentatie?

Handelsfragmentatie verwijst naar het uiteenvallen van geïntegreerde wereldwijde toeleveringsketens in concurrerende regionale blokken, gedreven door geopolitieke spanningen, tarieven en industriebeleid.

Hoeveel discriminerende handelsmaatregelen zijn er sinds 2020 ingevoerd?

Volgens UNCTAD en Global Trade Alert zijn er sinds 2020 meer dan 18.000 nieuwe discriminerende maatregelen ingevoerd, waaronder tariefverhogingen, exportcontroles en investeringsscreening.

Wat is de 'China + N'-inkoopstrategie?

'China + N' is een evolutie van 'China +1', waarbij bedrijven productie diversifiëren over meerdere landen zoals Vietnam, India en Mexico om geopolitiek risico te verminderen.

Welke landen profiteren van nearshoring?

Mexico, Vietnam en India zijn de belangrijkste begunstigden. Mexico is de top handelspartner van de VS, Vietnam trekt investeringen aan door lage arbeidskosten en India door zijn grote binnenlandse markt.

Wat is het vooruitzicht voor de wereldhandel in 2026?

UNCTAD voorspelt een groei van 2,6%, met tegenwind van geopolitieke fragmentatie, protectionisme en tragere economische groei. Dienstenhandel en Zuid-Zuidhandel zijn lichtpunten.

Conclusie

Het uiteenvallen van de wereldhandel is geen tijdelijke verstoring maar een structurele heroriëntatie. Bedrijven en overheden die zich aanpassen – met veerkrachtige, multiregionale toeleveringsketens en strategische handelspartnerschappen – zullen het best gepositioneerd zijn in dit gefragmenteerde landschap.

Bronnen

• UNCTAD Global Trade Update, januari 2026: unctad.org
• McKinsey Global Institute, 'Geopolitics and the Geometry of Global Trade – 2026 Update': mckinsey.com
• KPMG 2026 Trade Outlook: kpmg.com
• KPMG 2026 Tariff Survey: kpmg.com
• Global Trade Alert: globaltradealert.org