Amerikaanse komieken bekritiseerd voor optreden Saudisch festival

Comedyfestival in Riyad leidt tot mensenrechtencontrovers

Het eerste Riyadh Comedy Festival, dat wordt aangeprezen als het 'grootste comedyfestival ter wereld', is het middelpunt geworden van een verhitte discussie over artistieke vrijheid, mensenrechten en de ethiek van optreden in Saudi-Arabië. Het evenement, dat loopt van 26 september tot 9 oktober, heeft een indrukwekkende line-up van Amerikaanse comedysterren waaronder Kevin Hart, Dave Chappelle, Aziz Ansari, Bill Burr, Jimmy Carr, Pete Davidson en Nimesh Patel.

Collega's uiten afschuw en teleurstelling

Het festival heeft scherpe kritiek gekregen van collega-komieken en mensenrechtenorganisaties. Komiek David Cross schreef in een open brief: 'Ik walg ervan en ben diep teleurgesteld. Dat mensen die ik bewonder, met ontzettend veel talent, dat regime goedkeuren voor wat, een vierde huis? Een boot? Meer sneakers?' Zijn gevoelens werden gedeeld door velen in de comedygemeenschap die de optredens zien als legitimering van een regering met een problematisch mensenrechtenarchief.

De Amerikaans-Nederlandse komiek Greg Shapiro erkende de complexiteit van de beslissing tegen de NOS: 'Het is makkelijk om op afstand te zeggen: nee, dat zou ik nooit doen. Artistiek gezien is het een kans om samen te spelen met grote namen die ik hoog heb zitten.' Hij grapte dat als zijn idool Marc Maron in de line-up stond, hij voor niets had opgetreden.

Beperkingen en grote geldbedragen

Voor het festival begon, deelde komiek Atsuko Okatsuka screenshots van het contract dat ze afwees, waaruit bleek dat artiesten expliciet verboden werd grapjes te maken over de Saudische regering, koninklijke familie of religie. De financiële prikkels waren aanzienlijk - komiek Tim Dillon kreeg naar verluidt $375.000 aangeboden om op te treden, terwijl grotere namen naar verluidt tot $1,6 miljoen per show ontvingen.

Dillon zelf werd uit de line-up gehaald nadat hij eind augustus grapjes maakte over vermeende slavernij in Saudi-Arabië tijdens zijn podcast. Het incident benadrukte de strikte controle die Saudische autoriteiten over de inhoud houden.

Mensenrechtenzorgen en 'witwas'-beschuldigingen

Human Rights Watch heeft Saudi-Arabië beschuldigd van het gebruik van het festival om mensenrechtenschendingen wit te wassen. De organisatie merkte op dat de timing samenvalt met de zevende verjaardag van de moord op journalist Jamal Khashoggi, die volgens de Amerikaanse inlichtingendiensten verband houdt met kroonprins Mohammed bin Salman.

Marc Maron vroeg zich tijdens een recent optreden af hoe collega's zo'n evenement überhaupt kunnen promoten: 'De gast die ze betaalt, is dezelfde gast die journalist Jamal Khashoggi in stukken liet zagen en in een koffer stopte. Maar laat dat de pret niet bederven!'

Artiesten verdedigen hun keuzes

Ondanks de kritiek hebben artiesten op het festival hun deelname verdedigd. Dave Chappelle haalde de krantenkoppen toen hij tijdens zijn optreden beweerde: 'Als je daar nu een grap maakt over Charlie Kirk, dan word je gecanceld. Het is makkelijker om hier te spreken dan in Amerika.' Zijn opmerkingen verwezen naar wat hij ziet als groeiende censuur in de Verenigde Staten.

Bill Burr noemde zijn ervaring een van zijn top drie ervaringen en ging in tegen stereotypen over de regio. 'Je denkt dat ze allemaal 'Dood aan Amerika' zullen roepen. Dat is mij altijd verteld over dat deel van de wereld. Ze wilden gewoon lachen,' zei hij na zijn optreden.

Pete Davidson was bot over zijn motivatie: 'Ik krijg het aanbod en dan zie ik het bedrag en denk ik: 'Ik ga'.' De komiek, wiens vader omkwam tijdens de aanslagen van 11 september, kreeg extra aandacht gezien de vermeende connecties van Saudi-Arabië met de terroristen.

LHBTI-representatie en spijt

De openlijk lesbische komiek Jessica Kirson trad op tijdens het festival, in de hoop zichtbaarheid te geven aan de LHBTI-gemeenschap in Saudi-Arabië, waar homoseksuele relaties illegaal zijn. Hoewel ze lof kreeg voor haar moed, uitte ze later spijt tegen The Hollywood Reporter en kondigde ze aan dat ze haar gage aan mensenrechtenorganisaties zou doneren.

Bredere context van Saudische culturele strategie

Het comedyfestival maakt deel uit van de bredere Vision 2030-initiative van Saudi-Arabië om zijn economie te diversifiëren buiten olie-afhankelijkheid en zijn internationale imago te verbeteren. Soortgelijke kritiek heeft andere hoogwaardige evenementen in het koninkrijk vergezeld, waaronder grote sportevenementen en het komende WK Voetbal 2034.

Zoals komiek Tim Dillon opmerkte voor zijn verwijdering, zijn de financiële prikkels moeilijk te negeren in een industrie waar veel artiesten financieel worstelen tussen tournees. Het debat gaat echter door over of culturele betrokkenheid helpt om gesloten samenlevingen te openen of slechts dekmantel biedt voor autoritaire regimes.